Nígbà tí wọ́n ti kà á sí “àwọn ìdọ̀tí sẹ́ẹ̀lì” tí a kò gbójú fò mọ́ nínú àwọn ìwé ìtàn ẹ̀dá alààyè, àwọn exosomes ti di “wúrà olómi” báyìí ní ojú owó—iṣẹ́ kan tí wọ́n kà sí iye bílíọ̀nù mẹ́wàá.

Láti àwọn àkíyèsí yàrá ìwádìí tí kò ṣe kedere sí ìlọsíwájú wúrà ilé iṣẹ́, láti inú iyèméjì ẹ̀kọ́ sí ìgbóná owó—ẹ káàbọ̀ sí ìrìn àjò àrà ọ̀tọ̀ ti àwọn exosomes. Lónìí, ẹ jẹ́ kí a gé àwọn ìró náà kúrò kí a sì túmọ̀ “ìyípadà ìfijiṣẹ́” tí ó tàn ká gbogbo sáyẹ́ǹsì ayé.

Láti “Àpò Ìdọ̀tí Sẹ́ẹ̀lì” sí Ètò Ìfìwéránṣẹ́ Àṣẹ:

Ìdìde Àwọn Exosomes

Ní ọdún 1983, àwọn olùwádìí ní Yunifásítì Johns Hopkins, nígbà tí wọ́n ń kẹ́kọ̀ọ́ nípa àwọn sẹ́ẹ̀lì reticulocytes àgùntàn, wọ́n rí àwọn vesicles kéékèèké, àwọn ohun ìjìnlẹ̀. Àwọn èérún wọ̀nyí dàbí “àpò ìdọ̀tí” sẹ́ẹ̀lì, tí ó kún fún àwọn protein tí sẹ́ẹ̀lì náà kò nílò mọ́. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì kò fi bẹ́ẹ̀ wo òkè: “Ìdọ̀tí sẹ́ẹ̀lì lásán ni.”

Ní ọdún 1987, Ọ̀jọ̀gbọ́n Rose Johnstone pe àwọn vesicles wọ̀nyí ní “exosomes” ní gbangba, ọ̀rọ̀ tí wọ́n ń lò títí di òní.

Àkókò ìyípadà dé ní ọdún 1996. G. Raposo àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ ṣàwárí pé àwọn exosomes tí àwọn lymphocytes B ń tú jáde gbé àwọn molecule MHC class II tí ó lè mú àwọn sẹ́ẹ̀lì T ṣiṣẹ́ nínú vitro. Èyí ni ẹ̀rí àkọ́kọ́ pé àwọn exosomes ní iṣẹ́ ìṣàkóṣo-àìlera—ó sì ṣí ìlẹ̀kùn sí ipa wọn gẹ́gẹ́ bí “àwọn olùránṣẹ́ sẹ́ẹ̀lì.”

Ní ṣókí: sẹ́ẹ̀lì ẹ̀dọ̀ kan máa ń kọ ìránṣẹ́, ó máa ń fi lé olùránṣẹ́ exosome kan lọ́wọ́, èyí tí yóò máa rìn gba inú ẹ̀jẹ̀, sẹ́ẹ̀lì kíndìnrín sì máa ń gbà á.

Ṣùgbọ́n nígbà náà, àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga gbogbogbòò kò gbàgbọ́.
“Kò ṣeé ṣe.”
“Ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ ìbàjẹ́.”

Nítorí náà, àkókò àkọ́kọ́ ti ìwádìí exosome parí pẹ̀lú iyèméjì. Síbẹ̀ àwọn ohun èlò àyànmọ́ ti bẹ̀rẹ̀ sí í yípadà.

2007: Àkókò tí ohun gbogbo yípadà

Ni ọdun 2007, awọn exosomes ṣe ipadabọ nla kan.

Ìwé pàtàkì kan tí ẹgbẹ́ Jan Lötvall tẹ̀ jáde nínú ìwé ìròyìn ìdílé Nature fi hàn pé àwọn exosomes kì í kàn gbé àmì jáde nìkan—wọ́n ń gbé àwọn ìlànà ìran tí ó lè tún kọ àyànmọ́ sẹ́ẹ̀lì.

Fojú inú wo èyí: sẹ́ẹ̀lì kan ń kó mRNA àti miRNA tó ṣe pàtàkì jùlọ sínú exosome—àpótí ìfijiṣẹ́ ẹ̀dá alààyè—tí a tú sí inú omi ara. Nígbà tí sẹ́ẹ̀lì mìíràn bá gbà á, a máa ń tú àwọn ìtọ́ni wọ̀nyí jáde, a máa ń túmọ̀ wọn sí àwọn èròjà tuntun, tàbí a máa ń lò wọ́n láti tún ṣe àwọn ètò ìfìhàn jínì.

Àwárí yìí ṣe pàtàkì gan-an.

Àwọn Exosomes kò jẹ́ àwọn àbájáde aláìṣeéṣe mọ́—wọ́n di ètò ìfìwéránṣẹ́ fún ìbánisọ̀rọ̀ nípa ìran láàárín àwọn sẹ́ẹ̀lì. Ìtara ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì gbilẹ̀, àwọn ilé ìwádìí kárí ayé sì yíjú sí àwọn ìránṣẹ́ nanoscale wọ̀nyí.

Láìpẹ́, àwọn olùwádìí rí i pé àwọn exosomes wà níbi gbogbo—àti nígbà gbogbo ní àárín ìgbésẹ̀:
• Nínú àyíká kékeré ti èèmọ́, àwọn sẹ́ẹ̀lì àrùn jẹjẹrẹ ń kó àwọn exosomes pẹ̀lú àwọn àmì pro-tumor àti àwọn ìránṣẹ́ tí ń fi àjẹsára hàn, wọ́n ń ba àsopọ ara tí ó wà ní àyíká jẹ́ àti kíkọ́ àwọn ọ̀nà ìpèsè fún ìkọlù.
• Nínú ayé àwọn sẹ́ẹ̀lì ìpìlẹ̀, àwọn exosomes ń darí àwọn sẹ́ẹ̀lì tí kò tíì dàgbà sí ìyàtọ̀ tó yẹ, àtúnṣe àsopọ, àti àtúnṣe.

Olu-ilu wọ inu papa ere idaraya:

Ìṣòro ìṣòwò bẹ̀rẹ̀

Ní ọdún 2013, Ẹ̀bùn Nobel nínú Ìmọ̀ nípa Ìṣẹ̀dá tàbí Ìṣègùn tẹnu mọ́ ìlànà ìtajà àwọn ohun èlò ìṣàn ẹ̀jẹ̀ láàárín àwọn sẹ́ẹ̀lì. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé a kò sọ ọ̀rọ̀ náà “exosome” ní kedere, ìhìn náà kò ṣe kedere: ètò ìṣiṣẹ́ inú sẹ́ẹ̀lì náà ti gba ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì tó ga jùlọ.

Olú-ìlú gbọ́.

Ìrònú ìṣòwò náà hàn gbangba lójijì:
Tí àwọn sẹ́ẹ̀lì bá ń ṣe àwọn olùránṣẹ́ ẹ̀dá alààyè nípa ti ara wọn àti láti fi wọ́n síta, ṣé àwọn ènìyàn lè ṣe àgbékalẹ̀ àwọn olùránṣẹ́ wọ̀nyí sí ìran tuntun ti ìtọ́jú pípéye?

Àwọn ìdókòwò rọ́ wọlé.

Ní ọdún 2015, wọ́n dá Codiak BioSciences sílẹ̀ láti ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ìtọ́jú exosome tó gbajúmọ̀ fún àrùn jẹjẹrẹ inú pancreas. Ní ọdún kan náà, wọ́n kó owó tó tó $31 mílíọ̀nù jọ ní Series A, lẹ́yìn náà wọ́n kó $61 mílíọ̀nù jọ ní Series B àti $76.5 mílíọ̀nù jọ ní Series C. Ní ọdún 2020, wọ́n ṣe àkójọpọ̀ Codiak lórí NASDAQ.

Nibayi, awọn biomarkers ti a gba lati inu exosome bẹrẹ si farahan bi ipilẹ̀ ipilẹ̀ ti biopsy omi. Ni akawe pẹlu awọn sẹẹli tumor ti n kaakiri (CTCs), awọn exosomes rọrun pupọ lati gba - wọn wa ninu fere gbogbo omi ara. Fa ẹjẹ kan le ṣafihan awọn ami ti akàn. Gẹgẹbi Precedence Research, ni ọdun 2022, 7.67% ti awọn ile-iṣẹ IVD agbaye ni aaye biopsy omi dojukọ wiwa exosome ati awọn vesicle extracellular.

Rírìn sí Ẹ̀wà àti Ìtọ́jú Awọ ara

Àwọn Exosomes ti wọ inú ibi ìtọ́jú ara àti ibi ìtọ́jú awọ ara pẹ̀lú ìrọ̀rùn.

Àwọn èròjà ìṣiṣẹ́ àtọwọ́dọ́wọ́ sábà máa ń ṣòro láti wọ inú stratum corneum nítorí ìwọ̀n molecule tàbí ìdíwọ́ ìdúróṣinṣin. Ṣùgbọ́n, àwọn Exosomes lè fi àwọn miRNA àti àwọn protein ránṣẹ́ nípa ṣíṣe àtúnṣe àwọn ipa ọ̀nà àmì pàtàkì, ní ṣíṣe àṣeyọrí ìdàpọ̀ sẹ́ẹ̀lì àti ìfijiṣẹ́ ẹrù tó munadoko.

Ìwádìí Clarins ti fihàn pé àwọn exosomes tí a mú láti inú keratinocyte ṣe ipa pàtàkì nínú ṣíṣàkóso ìṣàtúnṣe àwọ̀. Ọjà rẹ̀ Bright Plus Serum ní smooth tiger tail extract láti dènà ipa ọ̀nà yìí ní orísun.

Ìpara Honorstige ti Sulwhasoo ní àwọn exosome tí a ti yọ láti inú ginseng tí a ṣe láti fojúsùn ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn biomarkers tí wọ́n ti ń dàgbà.

Bí àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ exosome tí a mú jáde láti inú ewéko ṣe ń tẹ̀síwájú, àwọn ilé iṣẹ́ ohun ọ̀ṣọ́ púpọ̀ sí i ń wọ inú iṣẹ́ náà. “Ìparẹ́” àwọn exosome ewéko yìí kì í ṣe ohun tí a lè fi ṣe àfihàn ìpolówó lásán—ó jẹ́ àbájáde ìdàgbàsókè ìmọ̀ ẹ̀rọ, àwọn àǹfààní ohun èlò aise, àti ìdàgbàsókè ìbéèrè ọjà.

Lábẹ́ ayẹyẹ náà:

Àìsí tàbí Ìrora Tí Ń Dàgbà?

Lẹ́yìn ìdùnnú náà, àwọn ìpèníjà tó lágbára ń bọ̀ wá.

Àkọ́kọ́: ìwẹ̀nùmọ́. Báwo ni a ṣe lè ya àwọn exosomes sọ́tọ̀ kúrò nínú ariwo ńláǹlà nínú ẹ̀dá alààyè?
Èkejì: gbígbé ẹrù. Gbígbé ìwífún sínú àwọn exosomes kò ṣiṣẹ́ dáadáa—ó dà bíi fífi ọwọ́ kó àwọn nǹkan tó yàtọ̀ síra sínú ẹgbẹẹgbẹ̀rún àwọn ẹrù, èyí sì jẹ́ ohun ìbànújẹ́ fún ìdàgbàsókè.
Ẹkẹta: ìlànà. Ṣé àwọn ìtọ́jú sẹ́ẹ̀lì exosomes ni? Àwọn ètò ìfijiṣẹ́ oògùn? Àwọn oògùn ìran? Àwọn ọ̀nà ìlànà kò tíì yé kedere, èyí sì mú kí àwọn olùṣe tuntun máa rìn kiri nínú ìkùukùu.

Ìpè jíjí tó le jùlọ wá láti inú òtítọ́ ìṣègùn.

Ní ọdún 2022, oògùn ìgbóná tí wọ́n ń retí gidigidi ní Codiak kò dé ibi tí wọ́n ti lè dé. Iye owó ìpín ilé-iṣẹ́ náà ti lọ sílẹ̀ ní òru kan. Nígbà tí ó fi di ọdún tó tẹ̀lé e, Codiak fi ẹjọ́ sílẹ̀ pé òun ti pàdánù owó. Fún ìgbà àkọ́kọ́, a ti tú àṣírí àlàfo tó wà láàárín ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì àti òtítọ́ nípa ìṣègùn.

Ní àkókò kan náà, ní ẹ̀ka ìrísí tí ó rọrùn láti ṣàkóso, àríyànjiyàn bẹ̀rẹ̀. “Àwọn exosomes sẹ́ẹ̀lì stem,” “àwọn exosomes tí ẹranko mú jáde”—àwọn ọ̀rọ̀ ìró pọ̀ sí i, nígbà tí àbójútó dúró sẹ́yìn. Àwọn serum tí ó ní owó gíga ní ojú ọ̀run bo àwọn òtítọ́ èròjà tí kò ṣe kedere. Ní àwọn ìgbà mìíràn, èrò ti exosomes yípadà sí ohun tí ó ju alchemy òde òní tí a fi ọ̀rọ̀ sáyẹ́ǹsì bò mọ́lẹ̀.

Kódà láàárín ilé-ẹ̀kọ́ gíga, àwọn iyèméjì pàtàkì farahàn:
Ṣé ọ̀pọ̀ lára ​​àwọn “àkóbá iṣẹ́ ìyanu” tí a ròyìn lè jẹ́ àwọn ohun àgbékalẹ̀ ti àwọn ipò ìṣẹ̀dá sẹ́ẹ̀lì lásán ni?
Nígbà tí ìfohùnṣọ̀kan ìpìlẹ̀ sáyẹ́ǹsì bá bẹ̀rẹ̀ sí í mì tìtì, gbogbo pápá náà dúró ní etíkun.

Ìbéèrè Tí Ó Ń Bọ̀ Sílẹ̀

Lónìí, ilé iṣẹ́ exosome dojúkọ ìbéèrè tútù kan tí a kò lè yẹ̀ sílẹ̀:

Ṣé ìtànjẹ ìkẹyìn nìyí kí ìbúgbàù ìmọ̀ ẹ̀rọ tó bẹ̀rẹ̀?
Tàbí iṣẹ́ líle tó ṣáájú ìtẹ̀síwájú ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì gidi kan?

Ìdáhùn náà wà lórí ojú ìwé kan tí a kò tí ì kọ.

⸻

Ìkìlọ̀

Ìwífún tí a pèsè nínú àpilẹ̀kọ yìí wà fún ìtọ́kasí gbogbogbòò nìkan, kì í ṣe ìmọ̀ràn tàbí ìdánilójú fún àwọn ògbóǹtarìgì.

Gbogbo àwọn ilé-iṣẹ́, àwọn àjọ, àwọn ọjà, àti dátà tí a mẹ́nu kàn (pẹ̀lú àwọn dátà ọjà àti àwọn nọ́mbà ìṣúná owó nìkan) ni a rí láti inú àwọn ìwífún tí gbogbo ènìyàn lè rí. Kò sí ìdánilójú nípa ìṣedéédé wọn, àkókò wọn, tàbí pípé wọn.

Àwọn òǹkàwé gbọ́dọ̀ dán ìwífún náà wò fúnra wọn kí wọ́n sì ṣe àyẹ̀wò rẹ̀ kí wọ́n tó gbé ìgbésẹ̀ èyíkéyìí. Òǹkọ̀wé àti olùtẹ̀wé kò gba ẹ̀bi kankan fún àdánù tààrà tàbí àìtaara tí ó bá jẹyọ láti inú ìgbẹ́kẹ̀lé nínú àkóónú yìí.